Onderzoeksbasis van SELFLEX

SELFLEX is een door het NRO gefinancierd praktijkgericht onderzoeksconsortium (2024–2028). We ontwikkelen praktische tips, inspirerende praktijkvoorbeelden en bouwstenen die docenten helpen studenten te ondersteunen in zelfregulerend leren binnen flexibel hoger onderwijs.

Wat is de basis van het SELFLEX onderzoek? In deze blog lees je meer over het belang van het SELFLEX onderzoek, wat de uitgangspunten zijn van het SELFLEX onderzoek, wat de centrale onderzoeksvraag van SELFLEX is, hoe SELFLEX is opgebouwd om dit te onderzoeken en wat de verschillende werkpakketten bijdragen aan de centrale onderzoeksvraag.

Flexibiliteit is een belangrijk kenmerk van het hoger onderwijs: studenten bepalen grotendeels zelf waar, wanneer en hoe ze leren. Dergelijk onderwijs vraagt om studenten die hun leerproces goed kunnen reguleren[1]. Iedere docent weet echter dat dit niet vanzelfsprekend is. Zo hebben studenten onder andere moeite met het bepalen en plannen van eigen leerdoelen, met het bereiken van voldoende diepgang in het leerproces[2], vertonen ze uitstelgedrag[3] en ervaren weinig autonome motivatie[4]. De COVID pandemie heeft dit extra zichtbaar gemaakt[5]. Deze uitdagingen hebben een negatieve invloed op het welzijn, het leerproces, en de prestaties van studenten en hun latere professionele leven[6]. Aan de bestaande flexibiliteitsdimensies wordt tegenwoordig een extra dimensie toegevoegd. Zo krijgen studenten steeds meer ruimte voor een flexibele leeraanpak (te weten, eigen leerdoelen of leermaterialen kiezen) en/of een flexibel leertraject (te weten, zelf kiezen welke combinatie van vakken te volgen). Dit maakt de uitdaging van alleen maar groter. Om deze uitdaging het hoofd te bieden, is praktijkgericht onderzoek naar de ondersteuning van zelfgereguleerd leren noodzakelijk.

[1] Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory into practice, 41(2), 64-70.

[2] Kornell, N., & Son, L. K. (2009). Learners’ choices and beliefs about self-testing. Memory, 17(5), 493-501.

[3] Klassen, R. M., Krawchuk, L. L., & Rajani, S. (2008). Academic procrastination of undergraduates: Low self-efficacy to self-regulate predicts higher levels of procrastination. Contemporary Educational Psychology, 33(4), 915-931.

[4] Kyndt, E., Coertjens, L., Van Daal, T., Donche, V., Gijbels, D., & Van Petegem, P. (2015). The development of students’ motivation in the transition from secondary to higher education: A longitudinal study. Learning and Individual Differences, 39, 114-123.

[5] Biwer, F., Wiradhany, W., Oude Egbrink, M., Hospers, H., Wasenitz, S., Jansen, W., & De Bruin, A. (2021). Changes and adaptations: How university students self-regulate their online learning during the COVID-19 pandemic. Frontiers in Psychology, 12.

[6] Porath, C. L., & Bateman, T. S. (2006). Self-regulation: from goal orientation to job performance. Journal of Applied Psychology, 91(1), 185.

De kern van de visie van SELFLEX op hoe onderzoek vaardigheden voor zelfgereguleerd leren kan bevorderen om flexibel onderwijs mogelijk te maken, wordt gevormd door de aanname dat het aanleren van vaardigheden voor zelfgereguleerd leren vergelijkbaar is met het aanleren van een complexe cognitieve vaardigheid en als zodanig ondersteuning vereist volgens instructierichtlijnen die beproefd zijn in verschillende contexten[1]. Vanuit deze aanname volgt de stelling dat scaffolding (d.w.z. aangepaste ondersteuning) nodig is om studenten te helpen omgaan met toenemende taakcomplexiteit en afnemende betrokkenheid van docenten. Daarnaast stellen we als SELFLEX dat onderzoek naar zelfgereguleerd leren meer instructie-ontwerpprincipes zou moeten bevatten, zowel in het identificeren van principes om zelfgereguleerd leren te ondersteunen, als in het onderzoeken hoe ondersteuning wordt gescaffold binnen en tussen curriculumniveaus[2]. Verder stellen we als SELFLEX dat voor het ontwikkelen van vaardigheden voor zelfgereguleerd leren de cycli van instructie-oefening-feedback essentieel zijn, waarbij op theorie gebaseerde interventies (bijv. het uitleggen van effectieve domeinspecifieke metacognitieve strategieën) en op ervaring gebaseerde interventies (bijv. studenten die zelf hun leerproces op een taak sturen) hand in hand gaan. Belangrijk om op te merken, is dat we er bij SELFLEX van uitgaan dat vaardigheden voor zelfgereguleerd leren, vergelijkbaar met complexe cognitieve vaardigheden, het beste aangeleerd kunnen worden in regulier onderwijs en in interactie met medestudenten, docenten en/of technologie. Het is daarbij van belang dat we begrijpen hoe de vaardigheden voor zelfgereguleerd leren van studenten zich ontwikkelen als studenten en/of docenten dit leren co-reguleren, vooral gezien de toename in flexibele curricula met individuele leerpaden en de inzet van meerdere peer-groepen.

[1] Van Merriënboer, J. J., & Kirschner, P. A. (2012). Ten steps to complex learning: A systematic approach to four-component instructional design: Routledge.

[2] Van Merriënboer, J. J. G., & Sweller, J. (2005). Cognitive Load Theory and Complex Learning: Recent Developments and Future Directions. Educational Psychology Review, 17(2), 147-177. doi:10.1007/s10648-005-3951-0

De kern van het SELFLEX onderzoek wordt gevormd door de volgende onderzoeksvraag: How can students, peers, teachers, and technology interact to support higher education students’ development of self-regulated learning skills to improve learning outcomes and transfer of skills to workplace environments? SELFLEX probeert deze vraag te beantwoorden door te onderzoeken i) hoe ondersteuning geoptimaliseerd kan worden binnen flexibele leeraanpakken en leertrajecten, ii) hoe docenten met behulp van technologie deze ondersteuning het beste kunnen vormgeven en iii) hoe autonomie en motivatie van studenten gewaarborgd blijven. Wij zetten daartoe een praktijkgericht onderzoeksprogramma op waarin we kwalitatieve en kwantitatieve methoden zullen gebruiken, zoals ontwerpgericht onderzoek, interventiestudies en kwantitatief onderzoek. De bevindingen zullen het hoger onderwijs verbeteren door (technologische) ontwerprichtlijnen en interventieprogramma’s zullen maken voor docenten en onderwijsprofessionals, en ondersteunende modules voor studenten.

Om als consortium samen onderzoek te doen, is er een samenwerkingsstructuur opgezet waarin de verschillende werkpakketten elkaar versterken en verbinden. We hebben twee horizontale niveaus gedefinieerd: (HL1) flexibele leerbenaderingen en (HL2) flexibele leertrajecten. Flexibele leerbenaderingen verwijzen naar de context waarin studenten de flexibiliteit hebben om hun eigen leerdoelen te formuleren en/of hun eigen leermateriaal te kiezen en /of hun eigen leerstrategieen te kiezen binnen leertaken of cursussen. Dit gebeurt meestal binnen vooraf vastgelegde curricula. Flexibele leertrajecten verwijzen naar de context waarin studenten de vrijheid hebben om te kiezen welke combinatie van cursussen ze willen volgen en om hun eigen curriculum vorm te geven.

SELFLEX zal de vaardigheden van zelfgereguleerd leren op elk van deze horizontale niveaus onderzoeken, omdat beide niveaus belangrijk zijn voor het bevorderen van de overdracht van vaardigheden naar andere contexten en naar de werkplek (bijv. stages). Elk niveau heeft ook zijn eigen unieke kenmerken die specifiek onderzoek vereisen. Met betrekking tot flexibele leerbenaderingen, bijvoorbeeld, komen vragen naar voren over hoe het instructieontwerp co-regulatie tussen studenten onderling en tussen studenten en docenten kan bevorderen. Met betrekking tot flexibele leertrajecten zijn vragen over hoe studenten beslissen welke cursussen ze gaan volgen noodzakelijk, maar onbeantwoord. Een andere vraag op dit niveau is hoe de ontwikkeling van vaardigheden voor zelfgereguleerd leren kan worden ondersteund in de loop van een jaar/curriculum.

Daarnaast hebben we twee verticale aandachtsgebieden. De verticale niveaus vertegenwoordigen gerichte thema’s die nauwkeurig moeten worden onderzocht om te begrijpen hoe ze optimaal kunnen worden afgestemd op de behoeften van de studenten.

Als laatste buigt werkpakket 5 zich in samenwerking met de andere werkpakketten over de doorwerking en valorisatie door zich te richten op de implementatie van en impact door de uitkomsten van het consortium bij hoger onderwijsinstellingen in Nederland.

De 5 werkpakketten van SELFLEX zijn zo opgezet dat ze elkaar versterken in het beantwoorden van de centrale onderzoeksvraag.

Werkpakket 1 geeft antwoord op de vraag hoe studenten zelfgereguleerd leren binnen flexibele leerbenaderingen in het hoger onderwijs, en hoe deze vaardigheden in deze omgeving verbeterd kunnen worden. Op basis van deze inzichten ontwerpen en testen we een interventie die zich richt op zelf- en coregulerend leren, toetsing en andere invloedrijke factoren om de vaardigheden van studenten op het gebied van zelfgereguleerd leren te vergroten.

Werkpakket 2 geeft antwoord op de vraag hoe studenten flexibiliteit in een leeromgeving ervaren, welke keuzes zij maken in zo’n flexibele leeromgeving en waarom, hoe (zelfgereguleerd) zij dat keuzeproces doorlopen, of dit gerelateerd is aan leren en motivatie en hoe studenten begeleid kunnen worden in hun keuzeproces.

Werkpakket 3 geeft antwoord op de vraag hoe technologie, in interactie met docenten en medestudenten, studenten in flexibel hoger onderwijs (WP1 en WP2) kan ondersteunen en hoe studenten zo in staat kunnen worden gesteld hun vaardigheden voor zelfgereguleerd leren te ontwikkelen.

Werkpakket 4 geeft antwoord op de vraag hoe de motivatie van studenten en zelfgereguleerd leren in het hoger onderwijs binnen flexibele leerbenaderingen (WP1) en -trajecten (WP2) in het hoger onderwijs samenhangen. We onderzoeken instructieontwerp, agency bij zelfgereguleerd leren en de balans tussen psychologische basisbehoeften autonomie en andere behoeften.

Werkpakket 5 heeft als doel om docenten en onderwijsprofessionals in staat te stellen om de principes van onderwijsontwerp en technologie te gebruiken om zelfgereguleerd leren van studenten te verbeteren, om studenten effectief te ondersteunen en om deze ondersteuning aan te passen aan de motivatie van leerlingen en de kenmerken van de leeromgeving.

Lees meer over de werkpakketten en onderzoeksopzet op de pagina Over SELFLEX.